food56856485საკვებ და სასმელ საშუალებებს, ძირითადად, ’ჰობიტისა’ და ’ბეჭდების’ თხრობისას დამოუკიდებელი ადგილი უკავიათ. მიუხედავად იმისა, რომ ტოლკინი არ არის გულუხვი ზოგადად არდაში არსებული საკვების აღწერის მხრივ და დეტალურად სულ რამდენიმე მათგანს წარმოგვიდგენს, ამა თუ იმ აღნიშნული საკითხის კვლევა მეტად მიმზიდველია.
აქვე, სანამ მოცემულ მასალას გაეცნობით, შენიშვნის სახით უნდა მივუთითოთ ოდნავ ბურუსით მოცული, ’ჰობიტში’ ნახსენები საკვები. კერძოდ, მივმართავთ პირველ თავს, ’მოულოდნელი წვეულება’.
აქ არის ერთ-ერთი მონაკვეთი, სადაც ბილბო ’ჩაის’ პირველად ახსენებს. სამართლიანად უნდა ითქვას, რომ შესაძლოა, ტოლკინმა უბრალოდ არ გამოიკვლია თავის რომანებში ჩაის ფაქტორი, თორემ ის, რომ შაირში ჩაი იყო, არც იქნებოდა გასაკვირი. თუმცა, შუამიწეთის სხვა ნაწილში ჩაიზე არაფერი ისმის. მაგრამ უფრო მოულოდნელია ყავის ხსენება (!).
’ჰობიტში’ ასევე ნახსენებია - ჟოლოს ჯემი, ’პორტერი’, ვაშლის ტორტი, ღვეზელი, ღორის ხორცის ღვეზელი, სალათი, ნამცხვრები, კვერცხები, ცივი ვარია, მწნილი და სხვები.
ასე თუ ისე, ამ ყველაფრის უფრო ღრმად განხილვა შეუძლებელია. ’ჰობიტის’ შექმნის პერიოდში ბევრი რამ საკუთარ სამყაროზე თავად ტოლკინმაც არ იცოდა.
საკითხი, რომელიც ვრცლად არ გვაქვს განხილული ქვემოთ მოცემულ აბზაცებში - მოხარშული კურდღლის ამბავი. სემი სოუსს ორი კურდღლისგან ამზადებს მას შემდეგ, რაც მათ გოლუმი მოიყვანს. ვინაიდან გოლუმი მიჩვეულია კურდღლების უმად მირთმევას, სემი ალტერნატივას სთავაზობს. თუმცა, სუპის მირთმევის საშუალება მათ მაინც არ ეძლევათ - გონდორელებსა და ჰარადრიმებს შორის იქვე გამართული ბრძოლის გამო.
პიტერ ჯექსონის კინოტრილოგიის პირველ ფილმში, ბილბოს დაბადების დღეზე ნაჩვენებია დიდ ტორტიც.
სხვა მნიშვნელოვანი საკვები და სასმელი საშუალებების მიმოხილვა იხილეთ ქვემოთ.


ღვინო

ღვინო შუამიწეთის კულტურაში ერთ-ერთი გამორჩეული ელემენტია. ძირითადად, ღვინის მხარედ დორვინიონი ითვლებოდა. ყურძენი იზრდებოდა ჩინებულ ბაღებში, ღვინოსაც განსაკუთრებული გემო ჰქონდა. ვენახები შაირში, სამხრეთ ფართინგშიც მდებარეობდა.
პირველად ღვინოს ახსენებენ ’ჰობიტში’ - მას ითხოვენ გენდალფი და თორინი, ბილბოსთან სტუმრობისას.
თუმცა, ’ჰობიტში’ უფრო მეტად ცნობილია თრანდუილის სამეფო. ყველას ახსოვს ხალისიანი ელფები, რომელთა განწყობას ღვინო უფრო მეტად ამძაფრებდა. ღვინის დიდ კასრებს ისინი საექსპორტოდ, მდინარისპირა ქალაქში უშვევდნენ და ბილბო ბეგინსმა სწორედ ასე შესძლო ბნელტევრის ტყვეობიდან მეგობარი ჯუჯებისა და საკუთარი თავის გადარჩენა.
საგულისხმოა, რომ ბილბოს მამა ბანგო ბეგინსი თავად ფლობდა ღვინით სავსე საწყობს, რომლის დიდი შიგთავსი მისმა შვილმა შემდგომში რორი ბრენდიბანკს დაუტოვა. ფროდო ბეგინსმა ისარგებლა ამ საცავით, როდესაც ბეგ ენდს 3018 წლის დეკემბერში ტოვებდა - შესვა რა მეგობრებთან ერთად მასში დარჩენილი ღვინო.
ღვინო ნახსენებია ’ორ ციხე-კოშკში’ - ეოვინი აწვდის სასმელს მეფე თეოდენსა და მომავალ მეფე ელესარს (არაგორნს). იგი კიდევ ერთხელ სთავაზობს მას ღვინოს, როდესაც ელესარი მკდართა ბილიკს დაადგება, ’მეფის დაბრუნებაში’.
ღვინით დაინტერესება იგრძნობოდა ლეგოლასისგან, როდესაც მან მერისა და პიპინს იზენგარდში ჰკითხა, თუ სად იპოვეს იგი.
ჰენეთ ანუნზე ფარამირმა ფროდოსა და სემ გემჯის მიაწოდა ღია ფერის ღვინო, რომელმაც ისინი მეტი ენერგიით დამუხტა. საინტერესოა, რომ ფროდო კვლავ მშვიდად იყო, მაგრამ სემზე ღვინომ უფრო მეტად იმოქმედა და სწორედ მაშინ გათქვა მოგზაურობის ნამდვილი მიზეზი - ერთი ბეჭედი. თუმცა, პიტერ ჯექსონის კინოტრილოგიისგან განსხვავებით, წიგნში ფარამირი ინარჩუნებს საკუთარ თავს და არ უჩნდება ბეჭდის გონდორში წაღების სურვილი.
მინას ტირითში ყოფნისას პიპინს დენეთორმა შესთავაზა ღვინო. კორმალენის მინდორზე გამარჯვების შემდეგ პიპინმა და მერიმ ღვინო მიართვეს მეფე ელესარსა და მეფე ეომერს.
შენიშვნა

პიტერ ჯექსონის კინოტრილოგიაში ოდნავ სასაცილოდ გამოიყურება ის ფაქტი, რომ ლეგოლასს ელის (ლუდის ნაირსახეობა) დალევის შემდეგ მეტად უცნაური შეგრძნება უჩნდება - ისე, თითქოს მანამდე მას ალკოჰოლი დალეული არასოდეს ჰქონდა. ეს სცენა შეტანილია ფილმის ვრცელ ვერსიაში.
წყაროები

’ჰობიტი’
’ბეჭდის საძმო’, ’ორი ციხე-კოშკი’, ’მეფის დაბრუნება’
 

სოკო

ჰობიტების საყვარელი საკვები. შაირში ფერმერი მეგოტი (მეგუთნი) განთქმული იყო სოკოებით, რომლებსაც ბავშვობისას ფროდო ბეგინსი იპარავდა. თუმცა ერთხელ ფერმერმა იგი დაიჭირა და ძაღლების აშვებითაც დაემუქრა.
როდესაც 3018 წლის სექტემბერში ფროდო და მისი მეგობრები ეწვივნენ მეგოტის ფერმას, მათ გაუმასპინძლდნენ გემრიელი სოკოსა და ბეკონის კერძით, ხოლო მისის მეგოტმა (მისი სრული სახელი უცნობია) მეორე დილით მათ თან გააყოლა კალათა, სავსე სოკოებით.
 

მირუვორი

ერთგვარი არომატული სასმელი-წამალი, რომლებსაც ელფები ამზადებდნენ. დალევის დროს მთელ სხეულში იგრძნობოდა სითბო.
რა თქმა უნდა, ამ სასმელის დამზადების საიდუმლოს მხოლოდ ელფები ფლობდნენ. თუმცა, სავარაუდოდ, მისი მომზადებისას იყენებდნენ იავანას ბაღების უჭკნელი ყვავილებისგან მიღებულ თაფლს.
კარადრასზე გადასვლისას გენდალფმა მოგზაურთა შორის გადაანაწილა მირუვორის მცირე ყლუპები. სასმელი მას რივენდელიდან ელრონდმა გამოაყოლა. გაყინული და დაღლილი კიდურებისათვის იგი სასმელი დროული აღმოჩნდა. როდესაც საძმომ შეისვენა, კიდევ თითო-ყლუპი მიირთვეს და კიდევ ერთხელ - როდესაც მორიის მაღაროებში შევიდნენ. ამ დროისათვის სასმელი პრაქტიკულად ამოიწურა.

მირუვორი ნახსენებია გალადრიელის სიმღერაში, რომელიც ჟღერს ბეჭდის საძმოს მიერ ლორიენის დატოვებისას:

Yéni ve lintë yuldar avánier mi oromardi lisse-miruvóreva Andúnë pella ...

(საგულისხმოა, რომ 2009 წლის ქართულ გამოცემაში, სადაც ამ ლექსის თარგმანიც არის მითითებული, მირუვორი ნახსენები არ არის).
ეთიმოლოგია

სიტყვა miruvor, ან miruvóre მომდინარეობს ვალართა ენიდან. ზუსტი თარგმანი უცნობია, მაგრამ ტოლკინმა იგი შეადარა ბერძნულ ’ნექტარს’, თავისი ინტერპრეტაციით - ’სიკვდილისგან მცველს’. ტოლკინმა თავად ეს სიტყვა შექმნა გოთური midu (ან medu)-ს დახმარებით. mead - თაფლისწყალი, ხოლო woþeis - ტკბილი.
წყაროები

ბეჭდის საძმო
ტოლკინის ’შენიშვნები და თარგმანები’
ბეჭდების მბრძანებელი: მკითხველის მეგზური
 

ლემბასი

ელფთა ძირითადი საგზალი. შორეული მოგზაურობებისას მთავარი საკვები. ჰქონდა გამორჩეული თვისებები - იყო ისეთი ნოყიერი, რომ ერთი ასეთი პური მოგზაურს მთელ დღეს ჰყოფნიდა. ლემბასი კარგ მდგომარეობაში ინახებოდა მრავალი დღის მანძილზე, გახვეული მელორნის ფოთლებში. გარედან ეს პურები ლამაზად შებრაწული იყო, შიგნიდან კი - ნაღების ფერს ატარებდნენ. ტოლკინის ნაწარმოებში ხაზგასმულია, რომ გამორჩეული გემო ჰქონდათ.
პირველად ელფებმა ლემბასი იავანასგან მიიღეს. მისი დავალებით ორომემ ელფებს იგი ელდამარში მოგზაურობამდე მისცა. იავანას ლემბასი გამოცხობილი იქნა სიმინდისგან, რომელიც ამანის მინვდრებზე იზრდებოდა.
ელფებმა შეისწავლეს ამ სიმინდის შუამიწეთში მოყვანის ერთგვარი ტექნოლოგია. ლემბასის გამოცხობის საიდუმლოს თავდაპირველად საიდუმლოდ ინახავდნენ ელფი ქალები, რომელთაც იავანილდი, იავანას ქალწულები ერქვათ. მარტო მათ ჰქონდათ ამ სიმინდის მოვლისა და გამოცხობის უფლება. მათ შორის ყველაზე მთავარს მასანიე ან ბესაინი, პურისმომცემი ერქვა.
მოკვდავებთან ამ პურს ელფები იშვიათად იყოფდნენ, ვინაიდან ამით თუნდაც იგივე ადამიანები უფრო მეტად დაუფიქრდებოდნენ თავის ბედს და ხშირად იფიქრებდნენ უკვდავ მიწებზე. მელიანის მხრიდან ტურინისადმი დიდი პატივისცემის ნიშანი იყო ის, რომ ბელეგის ხელით გაუგზავნა ნამდვილი ლემბასი - სწორედ მაშინ მიიღეს პირველად მოკვდავებმა ელფებისგან ასეთი საჩუქარი. ვორონვემ ტუორს გაუნაწილა თავისი ლემბასი გონდოლინში მოგზაურობისას. ზღვაში დაკარგულ ვორონვეს მანამდე წლების მანძილზე მხოლოდ ლემბასი ამხნევებდა და ენერგიით ავსებდა.
ბეჭდის საძმოს ლემბასები გადაეცა გალადრიელთან სტუმრობისას. ლეგოლასმა, არაგორნმა და გიმლიმ ურუკების ძიებაში გაირბინეს 45 ლიგა - შეუჩერებლად, მხოლოდ და მხოლოდ ლემბასის დახმარებით. მერიმ და პიპინმა ლემბასი მიირთვეს ფანგორნის ტყეში მოგზაურობისას. არაგორნმა სწორედ ლემბასის ნამცეცებით მიაგნო მათ კვალს.
გზად მორდორისაკენ სემ გემჯი ლემბასს უფრთხილდებოდა და ეშინოდა, რომ პური არ ეყოფოდათ. ფროდომ ლემბასი გოლუმს შესთავაზა, მაგრამ მან იუარა და საკვებს ’მტვერი და ფერფლი’ უწოდა. კირით უნგოლის ციხე-კოშკის ორკებსაც არ ესიამოვნათ მისი სურნელი, ამიტომ ფროდოს საგზალი დაუტოვეს, როდესაც ყველაფერი დანარჩენი ჩამოართვეს. ამის გარეშე, სავარაუდოდ, ფროდო და სემი ბედისწერის მთამდე ვერ მიაღწევდნენ.
პიტერ ჯექსონის კინოტრილოგიაში ლემბასის ფაქტორი გადათამაშებულია - ღამით გოლუმი დგება, იპარავს მას, ნაწილს აგდებს კირით უნგოლის მწვერვალიდან, ნაწილს კი სემს მხრებზე დააყრის, რათა მოგვიანებით მას დააბრალოს ’მთელი საგზალის შეჭმა’.
ეთიმოლოგია

სინდარულად მოძველებული ფორმა იყო lenn-mbass - ანუ სამოგზაურო პური. ქუენიურად მას coimas ეწოდება, რაც ნიშნავს ’სიცოცხლის პურს’. სიტყვა massanie აღებულია masta-დან, ქუენიურად ეს ’პურს’ ნიშნავს. besain ნოლდორთა ენიდან მომდინარეობს და ასევე ’პურია’. იავანილდის სინდარულად Ivonwin ერქვათ, ვინაიდან Ivann არის იავანას სინდარული შესატყვისი. ორივე სიტყვა მომდინარეობს yab-ისგან, რაც ’ხილს’ ნიშნავს’.
წყაროები

ბეჭდის საძმო
ორი ციხე-კოშკი
მეფის დაბრუნება
სილმარილიონი
დაუსრულებელი მოთხრობები
შუამიწეთის ისტორია, ტომები V და XII
 

ენტყლუპი

ენტების ძირითადი საკვები (Ent-draught). სწორედ მან შეუწყო ხელი მერი ბრენდიბაკისა და პერეგრინ ტუკის სიმაღლეში ზრდას.
ამ თხევად საკვებს ენტები მეთედრასის წყლისგან ქმნიდნენ. მეთედრასიდან ასევე მოედინებოდა წყალი, რომლითაც ენტები იბანდნენ. მას განსაკუთრებული თვისებები გააჩნდა. როდესაც მერიმ და პიპინმა ენტმრწყველიდან დალიეს და დაიბანეს ფეხები, თავი მხნედ იგრძნეს, მათი ჭრილობები კი ნელ-ნელა შეხორცდა.
როდესაც ხისწვერამ მერი და პიპინი საკუთარ სახლში მიიწვია, თითოეულს მიაწოდა თასი ენტყლუპით. ისეთი შეგრძნება იყო, თითქოს დალიეს ენტმრწყველის წყალი, მაგრამ ასევე იგრძნეს, რომ თმა მათ თავზე იხვეოდა და იზრდებოდა. სასმელს სპეციფიური და სასიამოვნო გემო დაჰკრავდა, რომელიც ტყის სიოს ჰგავდა. დილით მათ სხვა თასებიდან დალიეს. ამჯერად სასმელი უფრო ნოყიერი და მდიდრული გემოთი გამოირჩეოდა.
როდესაც მერი და პიპინი შეუერთდნენ მეგობრებს, მათი გამორჩეული ზომები უკვე ძალიან შესამჩნევი გახდა. ზუსტი ზომები არსად არის დაფიქსირებული, მაგრამ ცნობილია, რომ ამ მხრივ ლეგენდარულ ბანდობრას ტუკსაც აჯობეს, რომელიც ოთხი ფუტისა და ხუთი დიუმის სიმაღლის გახლდათ.
პიტერ ჯექსონის კინოტრილოგიის სრულ ვერსიაში შეტანილია ზემოთ აღნიშნული სცენების ნაწილი.
წყაროები

ბეჭდის საძმო
ორი ციხე-კოშკი
მეფის დაბრუნება
 

კრამი

საგზალის პური, რომელსაც ტბისპირა ქალაქისა და დეილის ხალხი აცხობდა. მოგზაურებს იგი თან შორეულ მოგზაურობებში მიჰქონდათ. ეს იყო მცირე ზომის ნამცხვრის ფორმის პურები, რომლებიც საკმაოდ დიდ ხანს ჰყოფნიდა თითო ადამიანს. გამოსაცხობად გამოიყენებოდა ფქვილი, ემატებოდა რძე და თაფლი. მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანს ანაყრებდა, გემოთი არ გამოირჩეოდა და რთულად საღეჭიც კი იყო.

ბილბო ბეგინსსა და ჯუჯებს ასეთი პური ტბისპირა ქალაქის ადამიანებმა გადასცეს, როდესაც ისინი ეული მთის უკანასკნელ გზას დაადგნენ. ჯუჯა გიმლის კი ელფური საგზალი ლემბასი შეცდომით ეგონა კრამი.
ეთიმოლოგია

ელფურად krab ნიშნავს ’შეკუმშულს’, ’მოჭერილს’.

წყაროები

ჰობიტი
ბეჭდის საძმო
შუამიწეთის ისტორია, ტომი V
ანოტირებული ჰობიტი
 

პერსონაჟების სარჩევი

აინურები ელფები ადამიანები ჯუჯები ორკები ჰობიტები ცხენები/პონები დრაკონები სხვა პერსონაჟები

მეგობარი საიტები

SinCopy34

ციტატები

’შემდგომში კარზე ზარის დარეკვით გვეწვიეთ და არა ჩვენს პიკნიკზე ბუშტიდან ხალხის გადმოყრით!’ - უთხრა მან მისტერ ბლისს.
’ბუშტით არ მოვფრენილვართ. მეგობრები მანქანით მომყავდა, რომელიც ჭიშკართან დავტოვეთ’

მისტერ ბლისი


Tolkien.ge